Ulusal birliğimize, yurt bütünlüğümüze ve laik cumhuriyet düzenimize ABD ve AB’den kaynaklanan ve içerdeki işbirlikçilerce uygulamaya konulan   sömürgeci saldırıların   yüksek bir yoğunluğa ulaştığı   dönemi yaşıyoruz.

Bu saldırıların  benzerleri karşısında yılmak bir yana, onları    yenilgiye uğratabileceğimize olan inancı  dünyaya ilan eden   Sivas Kongresi’nin 90. yıldönümünü kutluyoruz.

90 yıl önce Mustafa Kemal,   Amerikalı general Harord’a bu ulusal inancı şu özlü ve destansı sözlerle  dile getirmişti:

“Bir ulus varlığını ve bağımsızlığını sağlamak için düşünülen girişimleri ve özverileri yaptıktan sonra başarılı olur. Ya başarılı olamazsa demek, o ulusun ölmüş olduğunu sanmak demektir.  Demek  oluyor ki ulus yaşadıkça, özverili girişimlerini sürdürdükçe, başarısızlık söz konusu olamaz.”

Ulusça yeniden uğramış bulunduğumuz sömürgeci saldırılarına karşı bu bilinci tazelemek için başta Sivas Kongresi’nin 90. yıldönümü olmak üzere, dünyaya örnek olacak değerdeki Türk Devrimi’nin   Eylül ayı atılımlarının, yalnız savaş dönemine ilişkin olanlarının değil, bir daha saldırıya uğramamanın güvenceleri olan öteki siyasal, eğitsel, ekonomik, sanatsal .. atılımlarının da  başlıcalarını, tüm resmi ve özel ulusal kuruluşlarımızın türlü etkinliklerle, gereken öz, biçim ve ölçüde   kutlaması, anması, dersler çıkarması, dünyaya gücümüzü, birlik ve güvenimizi sergilemesi dileği ile aşağıda sunuyorum. 

1919, 4 Eylül: Sivas Kongresi toplandı ve Mustafa Kemal’i Kongre başkanlığına seçti. Dokuz gün süren Kongre,   Doğu İlleri Ulusal Haklarını Savunma örgütünü   bütün Türk yurdunu kapsamak ve tüm sivil ve askeri güçleri bir ve aynı otorite altına almak üzere “Anadolu ve Rumeli Ulusal Hakları Savunma Derneği” olarak değiştirdi. Erzurum Kongresi kararlarını, bu yolda  yaptığı değişikliklerle kabul etti.

            Kongre, bütün ulus bireylerini  ulusal istence ortak etmek ve bağlamak yoluyla  padişah (sultan)  istencini yıkıyor, onun yerine  ulusal egemenlik ilkesini geçiriyordu.

             Kongre Amerikan Korumacılığı (Mandası) önerisini geri çevirdi.

             Hükümet yetkileriyle donatılmış bir Temsil Kurulu ve başkanlığına da Mustafa Kemal’i seçti.

            Böylece Sivas Kongresi, Türk ulusal bağımsızlığının ve Cumhuriyeti’nin temellerinin atıldığı tarihsel olay olarak tarihimizde yüce bir yer tutmaktadır. Buna uygun biçimde tüm ulusça ve tüm yurtta kutlanmalıdır.

 1919, 11 Eylül: İstanbul hükümetinin ulusal kurtuluş girişimini engelleyici eylemlerine karşı Temsil Kurulu, Damat Ferit hükümeti görevden çekilinceye değin İstanbul   ile her türlü iletişimin kesildiğini bütün illerle komutanlıklara bildirdi.

 1919, 13 Eylül: Mustafa Kemal, sivil makamlarla  komutanlıklara ve derneklere gönderdiği yazı ile, ulusun yaşamını yürütecek bir meclisin kurulması kararının gereği olarak seçim hazırlıklarına başlanmasını istedi.

1919, 20 Eylül: Mustafa Kemal, Güney-Doğu ve Doğu Anadolu illerinde Türk ulusal direniş hareketini izlemek üzere görevli gelen ABD Generali Harbord’un, “Ulus başarılı olamazsa ne yapacaksın?” sorusuna, her zaman    için altın kılavuz olacak  şu yanıtı verdi.

 “Bir ulus varlığını ve bağımsızlığını sağlamak için düşünülen girişimleri ve özverileri yaptıktan sonra başarılı olur. Ya başarılı olamazsa demek, o ulusun ölmüş olduğunu sanmak demektir.  Demek  oluyor ki ulus yaşadıkça, özverili girişimlerini sürdürdükçe, başarısızlık söz konusu olamaz.”

 1919, 30 Eylül:  Damat Ferit hükümeti çekilmek zorunda kaldı.  Mustafa Kemal   böylece 4 ay bile geçmeden  ulusal kurtuluş örgütlenmesinin meşruluğunun tanınmasını sağladı. Meşruluğunu yitiren İstanbul  hükümetinin de nasıl iş göremez duruma düşürüldüğünün görkemli demokratik örneğini sergiledi! 

 1920, 5 Eylül:  1920 yılının ikinci yarısında, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin otoritesine karşı büyük bir yangın biçimini alan ve işgalci devletlerle işbirlikçi halife/sultan hükümetinin kışkırtıp desteklediği   iç ayaklanmalardan    ikinci Yozgat ayaklanması oldu. Bütün iç ayaklanmalar gibi bu  ayaklanma da, geniş halk kitlelerinin ulusal kurtuluş savaşına katılmasını engelleyemedi ve bastırılarak elebaşları gereken cezalara çarptırıldı.  

 1920, 13 Eylül: Mustafa Kemal, daha Kurtuluş Savaşı sırasında “Halkçılık” programını Meclise sundu.

 1920, 27 Eylül: Doğu Anadolu’da Ermeni saldırılarına son vermek üzere, Ermenistan’ı barış istemek zorunda bırakan  karşı saldırı başlatıldı.

 1920, 29 Eylül:  Sarıkamış Ermenilerden geri alındı.

 1921, 13 Eylül: Sakarya Savaşı Türk zaferiyle sonuçlandı. Atatürk’ün anlatımıyla, “Düşman, bütün çabalarına karşın, tuttuğu en önemli yerleri (mevzi) süngülerimize bırakıp çekilmek zorunda kaldı. Vuruşumuzun etkisi altında, artık düzenli bir geri-çekiliş görünümünü de yitirerek, darmadağın bir durumda, bir an önce Sakarya’nın batısına atılmaktan başka birşey düşünmüyorlardı.”

 1921, 19 Eylül: TBMM Mustafa Kemal’e Mareşallik rütbesi ve “Gazi” sanı verdi.

1921, 24 Eylül: Atatürk’ün SÖYLEV’de belirttiği  gibi, sömürgeciler yalnız güç dilinden anladıkları için, işgalci devletlerden  Fransa,   ancak Türk  ulusal direnişinin büyük başarısı olan Sakarya Zaferini gördükten sonra, Ankara Hükümetiyle ilişki kurmaya yöneldi ve Franklin-Bouillon’u Ankara’ya gönderdi.

1922, 1 Eylül: Başkomutan Mustafa Kemal Paşa Türk ordularına “Ordular! İlk hedefiniz Akdenizdir. İleri!” buyruğunu verdi.

1922, 6 Eylül: Bursa’nın Yunanlılarca işgalinden sonra TBMM kürsüsünün üzerine serilen kara örtü, kentin kurtuluşu üzerine  kaldırıldı.

1922, 7 Eylül: Yunanlıları destekleyen Bağdaşık Devletler, Yunanlıların Anadolu’yu boşaltmaları karşılığında silah bırakışması istediler. Mustafa Kemal, “Anadolu zaten düşmandan temizlenmiştir. Bütün Doğu Trakya’nın boşaltılıp Türkiye’ye teslimi koşuluyla silah bırakışması kabul edilebilir.”  yanıtını verdi.

1922, 9 Eylül: Türk birlikleri İzmir’e girdi. Kadifekale’ye Türk bayrağı çekildi.

1922, 12 Eylül: İngiltere’nin Akdeniz Donanması Komutanı Amiral Brock, Gazi Mustafa Kemal’e bir mektup göndererek Ankara’nın İngiltere ile savaşta olup olmadığını sordu. Mustafa Kemal, iki hükümetin siyasal ilişkiler kurabileceği yanıtını verdi.

1922, 13 Eylül: Mustafa Kemal, Türk ulusunu zaferden dolayı kutladı: “Büyük ve soylu Türk ulusu! Büyük zafer özellikle senin eserindir. Anadolu’nun kurtuluşu zaferini kutlarken, sana İzmir’den, Bursa’dan, akdeniz ufuklarından ordularının selamını da sunuyorum.” dedi.

1922, 15 Eylül: İngiltere Başbakanı Lloyd George, Boğazları savunma gerekçesiyle, savaş ortaklarını ve İngiliz sömürgelerini Türklere karşı savaşmaya çağırdı. Fransa ve İtalya bu çağrıya olumsuz tutum sergiledi.

1922, 19 Eylül: Fransızlar ve İtalyanlar Çanakkale’nin Anadolu yakasını boşalttılar.

1922, 23 Eylül: Bağdaşık Devletler Ankara Hükümetine silah bırakışması önerdiler.

1922, 24 Eylül: Çanakkale’de “tarafsız bölge”  tanımadığımızı bildiren Ankara hükümeti, Türk birliklerini bu bölgeye gönderdi.

1922, 24 Eylül:  Son Osmanlı Sadrıazamı (Başveziri) Damat Ferit yurt dışına kaçtı.

1923, 9 Eylül: TBMM’ndeki Anadolu ve Rumeli Ulusal Hakları Savunma Grubu milletvekilleri Mustafa Kemal’in başkanlığında  Halk Fırkasını   kurdu. (10 Kasım 1924′de Cumhuriyet Halk Fırkası adını alacaktır.)

1923, 15 Eylül: Lozan Andlaşmasıyla Türkiye’ye bırakılan Karaağaç teslim alındı.

1923, 20  Eylül: İstanbul’da kapitülasyonların öngördüğü  yabancı postahaneleri kapatıldı.

1924, 1 Eylül: Ankara’da Müzik Öğretmen Okulu (Musiki Muallim Mektebi) kuruldu.

1924, 22 Eylül: Mustafa Kemal, Ankara’da İstiklal Ticaret Mektebi’nde “Yaşamda en doğru kılavuz, bilimdir, tekniktir. Bilimin ve tekniğin dışında kılavuz aramak aymazlıktır, bilgisizliktir, sapkınlıktır.” dedi.

1925, 2 Eylül: Tekke ve Zaviyelerin kapatılmasına  ve tüm devlet görevlilerinin giyimlerine ilişkin Bakanlar Kurulu Kararnamesi” yayınlandı.

1925, 4 Eylül: İstanbul’daki bir baloda Türk kadınları ilk kez bir güzellik yarışmasına katıldı.

1928, 2 Eylül: Kütahya – Tavşanlı Demiryolu işletmeye açıldı.

1928, 29 Eylül: Osman Zeki Üngör‘ün bestelediği Yeni Türk Harfleri Marşı yayınlandı.

1929, 1 Eylül: Liselerden arapça ve farsça dersleri kaldırıldı.

1929, 2 Eylül: Mustafa Kemal, Sadri Maksudi Arsal’ın “Türk Dili İçin” adlı kitabına şu tümceyi yazdı:  “Ülkesini, yüksek bağımsızlığını korumasını bilen Türk ulusu, dilini de yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarmalıdır.”

1929, 2 Eylül: İlk Türk Güzellik Kıraliçesi yarışması yapıldı. Kıraliçe: Feriha Tevfik.

1929, 9 Eylül: Fevzipaşa – Gölbaşı Demiryolu işletmeye açıldı.

1932, 26 Eylül: İlk Türk Dil Kurultayı toplandı.

1932, 27 Eylül: Mustafa Kemal, Amerikalı General McArthur‘u kabul etti. Dünyayı İkinci Dünya Savaşına sürüklemekte olan Avrupa ülkeleri yöneticilerine ilişkin olarak şu kalıcı nitelikteki  değerlendirmeyi yaptı:

            “Avrupa devlet adamları başlıca anlaşmazlık konusu olan önemli siyasal sorunları, her türlü ulusal bencilliken uzak ve yalnız genel yarara uygun biçimde son bir çaba ve tam bir iyi niyetle ele almazlarsa, korkarım ki yıkımın önü alınamayacaktır.”

            General McArthur, bu görüşmeye ilişkin olarak 1951′de yaptığı açıklamada, Mustafa Kemal’in  II. Dünya Savaşı’na ilişkin öngörülerinin gerçekleştiğini hayranlıkla dile getirdi.

1933, 14 Eylül: Yunanistan Başbakanı Venizelos Türkiye’ye geldi.Türkiye – Yunanistan dostluk anlaşması imzalandı.

1933, 26 Eylül: I. Türk Dil Kurultayı’nın kabul ettiği tüzük gereğince, 26 Eylül günlerinin Dil Bayramı olarak kutlanması kabul edildi.

1933, 26 Eylül: Mustafa Kemal, Dolmabahçe’de Venizelos’u kabul etti.                    

 1934, 30 Eylül: Keçiborlu’da kükürt, İsparta’da gülyağı fabrikaları açıldı.

 1935, 16 Eylül: Kayseri Bez Fabrikası açıldı.

 1936, 1 Eylül: Atatürk, İzmir Fuarı’nın açılışı dolayısıyla Celal Bayar’a yazısında Devletçilik anlayışını açıklarken, “birey girişimlerini temel almak, ancak büyük bir ulusun bütün gereksinimlerini ve birçok şeylerin yapılmadığını gözönünde tutarak ülke ekonomisini devletin eline almak” gereğini belirtti. Bunun sosyalizm düşüncelerinden de, liberalizmden de başka bir yol olduğunu vurguladı.

 1936, 4 Eylül: İngiltere Kıralı VIII. Edward İstanbul’da Atatürk’ü ziyarete geldi.

 1937, 20 Eylül: İlk Türk resim galerisi, İstanbul’da Atatürk tarafından açıldı.

 1938, 2 Eylül: Bağımsız Hatay Devleti Millet Meclisi ilk toplantısını yaptı.

 1938, 5 Eylül: Atatürk kalıtyazısını (vasiyetname) yazdırdı.

Hazırlayan·: Prof. Dr. Özer Ozankaya

• · NUTUK  ile  Sami Nabi Özerdim, Atatürk Devrimleri Kronolojisi,  Utkan Kocatürk, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Kronolojisi ve Zeki Saruhan, Kurtuluş Savaşı Günlüğü adlı yapıtlardan yararlanılmıştır.

.